سخن خرقانی: درویشی

پرسیدند که: «درویشی چیست؟». گفت: «دریایی است از سه چشمه؛ یکی: پرهیز، دوم: سخاوت، سوم : بی نیاز بودنِ از خَلْقِ خدای عَزَّ وَجَلَّ».

سخن خرقانی: همنشینی با خضر

روزی شیخ از صوفی‌ای پرسید که: «دوست داری که با خضر (علیه السّلام) دوستی داری؟» گفت: «دارم!» گفت: «سال تو چند است؟». گفت: «نود و هفت!». گفت: «نان خدای که نود و هفت سال خورده‌ای بازده! نیکو نبوَد که نان خدای خوری و صحبتِ با خضر داری !».

سخن خرقانی: یکی شدن دل و زبان

پرسیدند که: «به چه دانیم که زبان با اندرون یک است؟» گفت: «به دان که  زبان او هم یکی باشد! هر که را زبان پراکنده  بُوَد، دلیل بُوَد که دل او پراکنده بُوَد! بزرگان گفته‌اند: «دل، دیگ است و زبان، کفگیر، هر چه در دیگ باشد به کفگیر همان برآید! دل، دریاست، زبان، ساحل؛ چون دریا، موج کند به ساحل همان اندازد که دریا بُوَد».

مناجات خرقانی

«الهی! خلقِ تو، شُکرِ نعمت‌های تو کنند، من شُکرِ بودنِ تو کنم! نعمتْ؛ بودنِ توست!».

گفتم: «الهی! خوشی باتوست، اشارت به بهشت می‌کنی؟! ».

سخن خرقانی: جهاد نفس

شیخ گفت: «جَهْدِ مردان چهل سال است: ده سال رنج  باید بردن تا زبان راست شود، و به کم [از] ده سال، زبان راست نشود! و ده سال رنج باید برد تا این گوشتِ حرام که به تنِ ما بر رُسْته است از ما بشود! و ده سال رنج باید برد تا دل با زبان راست شود! هرکه چهل سال، قَدَمْ چنین زند، امید باشد که از حَلْقِ وی آوازی برآیدکه در وی هَوی نبوَد!»گفتند: «آن را نشانی بُوَد؟» شیخ روی سوی کوه کرد و بگفت: «الله»! سنگ‌ها از کوه جدا شدن گرفت!

سخن خرقانی: کارِ مردان

[شیخ] گفت: «نماز کردن و روزه داشتن، کارِ عابدان بُوَد، اما آفت  از دل جدا کردن، کارِ مردان بُوَد!»…

سخن خرقانی: اهمیت خدمت به مادر

[نقل است که شیخ گفت: «دو برادر بودند و مادری؛ هر شب یک برادر به خدمتِ مادر مشغول شدی و یک برادر به خدمتِ خداوند مشغول بود! آن شخص که به خدمتِ خدا مشغول بود با خدمتِ خدایش خوش بود، برادر را گفت: «امشب نیز خدمتِ خداوند به من ایثار کن!» چنان کرد! آن شب به خدمتِ خداوند سر بر سجده نهاد، در خواب شد، دید که آوازی آمد که: «برادرِ تو را بیامرزیدیم] و تو را به وی بخشیدیم!».گفت در جواب که: «ای خداوند! حکمت چیست؟! من در خدمتِ تو و وی در خدمتِ مادر!؟ ». آواز شنید که: «وی خدمتِ محتاج کرد و تو خدمتِ بی نیاز!».