اولین زائر قبر امام حسین (ع)

طبری از ابو مخنف نقل کرده که: نخستین کس از مردم که در پی واقعه، به زیارت قبر امام حسین (ع) آمد، عبدالله پسر حُرّ جعفی بود. همو که اندکی پیش از واقعه، امام حسین (ع) در راه عراق در قصر بنی مقاتل با وی دیدار کرد و از او خواست تا به حضرت پیوسته، او را یاری کند. عبدالله یا عُبَیْدالله از پیوستن به امام حسین (ع) پوزش خواست و پس از شنیدن خبر شهادت حسین (ع) سخت پشیمان گشت.

از آن پس نیز شیعیان و ارادتمندان اهل بیت (ع) در نهان به زیارت قبر آن حضرت می‌آمدند، به ویژه گروه شیعی کوفی موسوم به توّابین که به گونه دسته‌جمعی در ششم ربیع‌الاول سال 65 هجری به زیارت قبر امام حسین (ع) آمدند.  مختار نیز در راه بازگشت به کوفه از حجاز، به زیارت قبر حسین (ع) رفت. 

مختصری از تاریخچه ساخت مزار امام حسین (ع)

گویا مختار ثقفی پس از پیروزی بر امویان در کوفه، محمد پسر ابراهیم اشتر را به کربلا فرستاد تا بر ساختن مزار امام حسین (ع) نظارت داشته باشد. همو بود که علاوه بر ساختن مزار، مسجدی نیز ساخت تا زایران در آن نماز گزارند. این ساخت و سازها در اواخر سال 65 قمری پایان یافت.

مورخان گویند که تا پایان سده نخست هجری، قبر امام حسین (ع) زایران بسیاری داشت که در نهان و آشکار به زیارت می‌آمده‌اند. از سویی اخبار نشان می‌دهند که زایران بیشتر شبانه به زیارت مزار حضرت می‌رفته‌اند، چرا که پاسداران و گماشتگان خلافت اموی، از دور و نزدیک مزار را زیر نظر داشته‌اند و زایران را از رفتن به مزار بازداشته و کیفر می‌دادند.

مزار امام حسین (ع) در دوره امویان و نخستین گنبد آجری

آنچه مسلم است، این که در دوره امویان، از سال 61 تا 132 هجری، تنها بنایی که روی قبر امام حسین (ع) ساخته شد، ساختمانی بود بسیار ساده با یک مسجد، و این ساختمان را دو در بود که یکی رو به جنوب داشت و دیگری رو به مشرق باز می‌شد.

روستایی کوچک در کنار قبر پدید آمده بود که چند خانه بسیار ساده گلی داشت که سقف آنها از شاخه‌های درخت خرما پوشیده شده بود. گویا که قبر حضرت گنبدی از آجر داشته و این نخستین گنبدی است که در تاریخ اسلام ساخته شد. و این همه را مختار پسر ابوعبیده‌ثقفی در سال 66 هجری ساخته بود.

مزار امام حسین (ع) در دوره خلافت عباسی

در آغاز خلافت عباسی (دوره سفّاح و منصور و مهدی) منطقه‌ای که قبر امام حسین (ع) در آن قرار داشت آباد بود، چرا که زایران بسیاری به زیارت حضرت می‌رفتند و در آنجا ساکن می‌شدند. از این رو ساخت و ساز بسیار صورت می گرفت. این وضع ادامه داشت تا که هارون عباسی به خلافت رسید.

او در سال‌های پایانی خلافتش یعنی در سال 193 هجری بر آن شد تا قبر امام حسین (ع) و خانه‌های پیرامون آن را ویران سازد و چنین کرد.  گویا پسرش امین در مدت کوتاه خلافت خود بر همین سیاست بود. تا که مامون پسر هارون و برادر امین در سال 198 هجری به خلافت رسید. سیاست او تظاهر به دوستی با اهل بیت (ع) و مهربانی با شیعیان بود. از این رو دستور داد تا قبر امام حسین (ع) را بازسازی کنند.